background gradient
icon-not-logged-inNie jesteś zalogowana/y.

Rozkład materiału z biologii w roku szkolnym 2010/2011

 

                                                                                                                             2010-09-04

Temat : Rozkład materiału z biologii w roku szkolnym 2010/2011  

 

1. Podstawy dziedziczenia

2. Inżynieria genetyczna i biotechnologia

2. Inżynieria genetyczna i biotechnologia

3. Pochodzenie i historia życia na Ziemi

4. Ewolucjonizm

5. Ziemia jako środowisko życia

Dział

Temat

Wymagania podstawowe

Wymagania ponadpodstawowe

1. Odżywianie

 

1. Węglowodany i ich znaczenie w diecie

 

• klasyfikuje węglowodany

• wymienia kryteria podziału węglowodanów

• omawia budowę i funkcje glukozy i sacharozy

• omawia funkcje skrobi, glikogenu i celulozy

• omawia znaczenie błonnika pokarmowego w diecie

• podaje skład błonnika pokarmowego

• porównuje budowę chemiczną monosacharydów, oligosacharydów i polisacharydów

• zapisuje wzory najważniejszych węglowodanów

• omawia budowę i funkcje laktozy, maltozy i celobiozy

• porównuje budowę chemiczną skrobi, glikogenu i celulozy

2. Czy należy spożywać tłuszcze?

 

• wymienia główne grupy tłuszczów (lipidy niehydrolizujące, tłuszcze proste, tłuszcze złożone)

• wymienia funkcje tłuszczów w organizmie człowieka

• omawia znaczenie lipidów niehydrolizujących

• omawia funkcje kwasów tłuszczowych

• omawia znaczenie tłuszczów prostych

• omawia znaczenie tłuszczów złożonych

• podaje kryteria klasyfikacji tłuszczów

• omawia budowę lipidów niehydrolizujących

• omawia budowę tłuszczów prostych i złożonych

• porównuje poszczególne grupy tłuszczów

• rysuje wzory nasyconych i nienasyconych kwasów tłuszczowych

• porównuje lipoproteiny LDL i HDL

• porównuje funkcje tłuszczów prostych i złożonych

3. Życie na Ziemi ma formę białkową

 

• wymienia funkcje białek w organizmie człowieka

• analizuje budowę białek

• omawia poziomy uporządkowania białek

• wyjaśnia znaczenie struktury pierwszorzędowej

• omawia zjawisko denaturacji białek

• porównuje białka pełnowartościowe z niepełnowartościowymi

• analizuje budowę aminokwasów

• zapisuje wzór ogólny aminokwasów

• zapisuje reakcję powstawania dipeptydu
– wskazuje wiązanie peptydowe

• podaje kryteria klasyfikacji białek

• porównuje różne struktury białek

4. Witaminy. Rola witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

    Rola witamin rozpuszczalnych w wodzie.

 

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „witamina”

• wyjaśnia znaczenie pojęć: „hiperwitaminoza”, „hipowitaminoza” i „awitaminoza”

• wyjaśnia zasady klasyfikacji i nazewnictwa witamin

• wymienia witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

• wymienia źródła witamin A, D, E, K

• omawia funkcje witamin rozpuszczalnych w tłuszczach

• analizuje przyczyny niedoboru oraz nadmiaru witamin rozpuszczalnych w tłuszczach w organizmie człowieka

• analizuje skutki nadmiaru i niedoboru w organizmie człowieka witamin rozpuszczalnych w tłuszczach

 

• wymienia witaminy rozpuszczalne w wodzie

• wymienia źródła witamin B, C, H

• omawia funkcje witamin rozpuszczalnych w wodzie

• podaje przyczyny nadmiaru i niedoboru w organizmie witamin rozpuszczalnych w wodzie

• analizuje skutki nadmiaru i niedoboru w organizmie witamin rozpuszczalnych w wodzie

5. Woda i składniki mineralne – ich znaczenie w funkcjonowaniu organizmu

 

• ocenia znaczenie wody dla istot żywych

• omawia istotę bilansu wodnego organizmu

• charakteryzuje funkcje składników mineralnych organizmu

• wskazuje źródła składników mineralnych organizmu

• omawia znaczenie mikroelementów i makroelementów

• określa związek między budową cząsteczki wody a jej właściwościami

• wymienia sposoby uzdatniania wody do celów spożywczych

• analizuje zależności między uwodnieniem organizmu a tempem metabolizmu

• wyjaśnia, na czym polega mechanizm regulacji bilansu wodnego człowieka

• analizuje skutki nadmiaru i niedoboru składników mineralnych w organizmie

6,7  Powtórzenie i Pisemny sprawdzian wiadomości – Składniki odżywcze.

 

 

8. Zasady prawidłowego żywienia

 

• podaje zasady prawidłowego żywienia

• uzasadnia konieczność spożywania pokarmów zawierających pełnowartościowe białko

• uzasadnia konieczność spożywania pokarmów zawierających odpowiednią ilość tłuszczów

• uzasadnia konieczność spożywania pokarmów zawierających odpowiednią ilość węglowodanów

• podaje zasady diety zrównoważonej

• planuje dzienny jadłospis zgodny z zasadami racjonalnego żywienia

• omawia zagrożenia wynikające z obecności substancji obcych w żywności

• analizuje skutki stosowania diety niskobiałkowej

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „bezpieczny poziom białka”

• ocenia zagrożenia wynikające z niewłaściwego komponowania diety wegetariańskiej

• analizuje skutki spożywania zarówno nadmiernej, jak i niedostatecznej ilości tłuszczów

• analizuje skutki spożywania zarówno nadmiernej, jak i niedostatecznej ilości węglowodanów

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „węglowodany niedostępne”

• oblicza wartość energetyczną dziennej diety

3. Układ pokarmowy

 

9.  Od jamy ustnej do żołądka, jelit –

Film „Czynności jamy ustnej, żoładka i jelit”

 

• różnicuje układ pokarmowy na przewód pokarmowy i gruczoły

• wymienia odcinki przewodu pokarmowego i podaje nazwy gruczołów trawiennych

• omawia podstawowe funkcje jamy ustnej, gardła, przełyku i żołądka

• rozróżnia zęby mleczne i zęby stałe

• wyjaśnia znaczenie mechanicznej obróbki pokarmu w jamie ustnej

• wyjaśnia, na czym polegają funkcje języka i gardła w procesie połykania pokarmu

• omawia proces trawienia w jamie ustnej

• omawia proces trawienia w żołądku, jelitach

• omawia budowę i funkcje jamy ustnej, gardła, przełyku i żołądka

• opisuje budowę zęba

• zapisuje wzór zębowy człowieka

• omawia funkcję nagłośni w procesie połykania pokarmu

• charakteryzuje funkcje gruczołów błony śluzowej żołądka

• charakteryzuje działanie renniny

• omawia budowę i funkcje brodawek smakowych

 

10. Przemiany substancji pokarmowych w jelicie

 

• wymienia odcinki jelita cienkiego

• wyjaśnia znaczenie kosmków jelitowych

• omawia funkcje dwunastnicy

• omawia budowę anatomiczną oraz funkcje wątroby i trzustki

• wymienia składniki soku trzustkowego oraz jelitowego

• omawia funkcje jelita cienkiego i grubego

• wskazuje miejsca wchłaniania pokarmu

• charakteryzuje funkcję żyły wrotnej

 

• omawia budowę anatomiczną i histologiczną wątroby

• przedstawia skład żółci

• porównuje różne mechanizmy wchłaniania pokarmu

• charakteryzuje układ wrotny wątroby

• omawia działanie enzymów trzustkowych i jelitowych

• przedstawia budowę kosmków jelitowych

• omawia sposób regulacji funkcjonowania układu pokarmowego

• charakteryzuje stadia wydzielania soku żołądkowego

11. Najczęstsze choroby i zaburzenia funkcjonowania układu pokarmowego

 

• wymienia najczęstsze choroby układu pokarmowego

• podaje objawy choroby wrzodowej, kamicy żółciowej i wirusowego zapalenia wątroby

• podaje sposoby zapobiegania chorobom układu pokarmowego

• wymienia przyczyny otyłości i zaburzeń łaknienia

 

• charakteryzuje najczęstsze choroby układu pokarmowego

• porównuje różne typy żółtaczki: hemolityczną, mechaniczną i miąższową

• porównuje różne typy wirusowego zapalenia wątroby (A, B, C)

• wymienia zagrożenia wynikające z otyłości i zaburzeń łaknienia

 

12. Choroby zakaźne i pasożytnicze układu pokarmowego. Zatrucia grzybami

 

• wymienia główne choroby pasożytnicze układu pokarmowego

• wymienia przyczyny i objawy chorób pasożytniczych układu pokarmowego

• wskazuje sposoby unikania chorób pasożytniczych układu pokarmowego

• rozpoznaje grzyby trujące i objawy zatrucia nimi

• podaje nazwy organizmów wywołujących choroby pasożytnicze układu pokarmowego

• omawia cykle rozwojowe tasiemca uzbrojonego, glisty ludzkiej, włośnia spiralnego

 

 

13, 14. Powtórzenie i Sprawdzian wiadomości – układ pokarmowy

 

 

 

15. Budowa układu oddechowego człowieka

 

• wymienia elementy układu oddechowego człowieka

• różnicuje elementy układu oddechowego człowieka na drogi oddechowe i płuca

• charakteryzuje funkcje poszczególnych elementów układu oddechowego człowieka

• porównuje mechanizm wdechu z mechanizmem wydechu

• wyjaśnia zależności między budową poszczególnych odcinków układu oddechowego a ich funkcjami

• wyjaśnia zależności między budową krtani a procesem fonacji

• omawia funkcje opłucnej

 

4. Układ oddechowy

 

16. Uzyskiwanie energii z pokarmu – oddychanie komórkowe

 

• zapisuje równanie oddychania tlenowego

• charakteryzuje istotę procesu oddychania

• rozróżnia wymianę gazową i oddychanie komórkowe

• wyjaśnia rolę mitochondriów w przebiegu procesów energetycznych w komórce

• rozróżnia oddychanie tlenowe i beztlenowe; określa wydajność obydwu typów oddychania

• określa funkcje ATP

• porównuje różne tkanki i narządy pod względem zapotrzebowania energetycznego

• charakteryzuje typy fermentacji

• opisuje budowę ATP i jego przemiany

 

17. Czynności układu oddechowego

 

• wyjaśnia, na czym polega wymiana gazowa

• omawia rolę krwi w transporcie gazów oddechowych

 

• oblicza pojemność życiową płuc

• omawia mechanizm regulacji częstości oddechów

• określa funkcje poszczególnych składników krwi w transporcie gazów

 

18. Najczęstsze choroby i zaburzenia pracy układu oddechowego. Szkodliwość palenia papierosów.

 

• wymienia główne przyczyny chorób układu oddechowego

• wymienia i charakteryzuje choroby układu oddechowego

• wskazuje sposoby zapobiegania chorobom układu oddechowego

• omawia skutki palenia tytoniu

• omawia przebieg rozedmy płuc

• charakteryzuje rozwój gruźlicy

• charakteryzuje przebieg procesu nowotworowego

• omawia okresy rozwoju nowotworu

 

 

19,20. Sprawdzian – Układ oddechowy.

 

 

5. Układ krążenia

 

21. Budowa i czynność układu krążenia. Krążenie krwi w organizmie człowieka

• omawia budowę tkanki mięśnia sercowego

• określa położenie serca

• wymienia główne części serca

• rozpoznaje główne części serca na rysunku lub modelu

• wyjaśnia, na czym polega zjawisko tętna

• wykonuje pomiar tętna

• interpretuje wyniki pomiarów tętna

• ocenia znaczenie badań diagnostycznych pracy serca

• wymienia elementy układu krążenia

• porównuje tętnice z żyłami pod względem budowy i pełnionych funkcji

• rozróżnia krwiobieg duży i krwiobieg mały

• omawia drogę krwiobiegu dużego i krwiobiegu małego

• określa rolę worka osierdziowego w pracy serca

• omawia cykl pracy serca

• charakteryzuje mechanizm automatyzmu pracy serca

• charakteryzuje mechanizm regulacji pracy serca

• wyjaśnia związek między budową naczyń włosowatych a ich funkcjami

• porównuje krwiobieg duży z krwiobiegiem małym pod względem pełnionych funkcji

• wykonuje pomiar ciśnienia krwi

• omawia sposób regulacji ciśnienia krwi w naczyniach

22. Składniki krwi i ich funkcje

• wymienia składniki krwi

• omawia podstawowe funkcje krwi

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „homeostaza”

• interpretuje wyniki badania krwi

• porównuje elementy komórkowe krwi pod względem budowy

• porównuje składniki krwi pod względem pełnionych przez nie funkcji

• podaje zasady podziału leukocytów

23. Budowa i funkcjonowanie układu limfatycznego

 

• wymienia elementy układu limfatycznego

• określa funkcje limfy

• określa funkcje narządów współtworzących układ limfatyczny

• określa położenie elementów układu limfatycznego

• ocenia znaczenie prawidłowego funkcjonowania narządów tworzących układ limfatyczny

• omawia sposób powstawania, skład i rolę limfy

24. Choroby układu krążenia

 

• wyjaśnia, na czym polega wydolność układu krążenia

• charakteryzuje objawy chorób układu krążenia

• wymienia sposoby zapobiegania chorobom układu krążenia

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „choroby społeczne”

• wyjaśnia, dlaczego choroby układu krążenia są zaliczane do chorób społecznych

• rozpoznaje objawy chorób układu krążenia

• wymienia nowoczesne metody leczenia chorób układu krążenia

 

6. Układ odpornościowy

 

25. Mechanizm działania układu odpornościowego oraz problemy związane z funkcjonowaniem tego układu

 

 

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „immunologia”

• wymienia elementy układu odpornościowego

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „antygen”

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „antygen zgodności tkankowej”

• wymienia podstawowe reakcje obronne organizmu

• porównuje różne rodzaje odporności organizmu

• omawia zasady transfuzji krwi

• podaje przyczyny konfliktu serologicznego

• podaje przyczyny alergii

• wymienia przyczyny AIDS

• charakteryzuje przebieg zakażenia wirusem HIV

• ocenia stopień zagrożenia zakażeniem wirusem HIV w różnych sytuacjach

• omawia działanie antygenów i ich właściwości

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „autoantygen”

• omawia znaczenie antygenów zgodności tkankowej (HLA) w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego

• porównuje różne reakcje obronne organizmu

• charakteryzuje specyfikę działania limfocytów T

• wyjaśnia, na czym polega mechanizm konfliktu serologicznego

• charakteryzuje przyczyny chorób z autoagresji

• omawia rolę IgE w rozwoju alergii

• dowodzi, że AIDS jest chorobą układu odpornościowego

 

 

26,27. Sprawdzian – układ sercowo naczyniowy.

 

 

7. Układ wydalniczy

 

Klasa II

 

1. Budowa i funkcjonowanie układu wydalniczego. Powstawanie moczu

 

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „proces wydalania”

• omawia funkcje nerek

• opisuje rozmieszczenie elementów układu wydalniczego

• opisuje budowę anatomiczną nerki

• wymienia składniki moczu ostatecznego

• wymienia składniki patologiczne moczu

• wymienia najczęstsze choroby nerek

 

• porównuje funkcję zewnątrzwydzielniczą nerek z ich funkcją wewnątrzwydzielniczą

• omawia budowę i funkcje nefronu

• omawia proces powstawania moczu

• analizuje wpływ hormonów na funkcjonowanie nerek

• porównuje mocz pierwotny z moczem ostatecznym pod względem ilości i składu

• dowodzi znaczenia badań moczu w diagnostyce chorób nerek

• charakteryzuje najczęstsze choroby nerek

8. Układ nerwowy i zmysły

 

2. Regulacja nerwowa – specyfika budowy i czynności tkanki nerwowej

 

• wymienia elementy tkanki nerwowej

• rozróżnia podstawowe elementy neuronu

• porównuje dendryty z neurytami

• charakteryzuje czynnościowy podział neuronów

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „pobudliwość nerwowa”

• opisuje działanie synapsy

 

• porównuje neurony pod względem kształtu i wielkości

• porównuje komórkę nerwową z inną komórką zwierzęcą (np. nabłonkowa)

• porównuje różne rodzaje osłonek włókien nerwowych

• wymienia funkcje gleju

• wyjaśnia, na czym polegają pobudliwość i przewodnictwo komórek nerwowych

• omawia sposób przewodzenia impulsów nerwowych przez synapsy

 

3. Układ nerwowy – najważniejsze cechy budowy

 

• wymienia elementy układu nerwowego

• porównuje różne struktury układu nerwowego

• rozróżnia podział topograficzny i podział czynnościowy układu nerwowego

• charakteryzuje elementy obwodowego układu nerwowego

• charakteryzuje funkcje układu autonomicznego

• porównuje część współczulna z częścią przywspółczulną autonomicznego układu nerwowego pod względem budowy

• porównuje część współczulną z częścią przywspółczulną autonomicznego układu nerwowego pod względem funkcji

4. Budowa i czynność ośrodkowego układu nerwowego

 

• wymienia elementy ośrodkowego układu nerwowego

• określa położenie elementów ośrodkowego układu nerwowego

• wymienia elementy chroniące struktury ośrodkowego układu nerwowego

• rozróżnia rozwojowy i czynnościowy podział mózgowia

• porównuje położenie istoty szarej z położeniem istoty białej w mózgowiu i rdzeniu kręgowym

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „odruch nerwowy”

• wymienia rodzaje odruchów nerwowych

• porównuje opony mózgowia pod względem budowy i pełnionych funkcji

• porównuje mózg i rdzeń kręgowy pod względem budowy i pełnionych funkcji

• podaje skład płynu mózgowo-rdzeniowego

• charakteryzuje funkcje płynu mózgowo-
-rdzeniowego

• omawia działanie łuku odruchowego

• porównuje odruch warunkowy z odruchem bezwarunkowym

• charakteryzuje zaburzenia czynności układu nerwowego

5. Receptory i ich funkcjonowanie.
Narząd wzroku

 

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „receptor”

• wymienia rodzaje receptorów

• wymienia elementy narządu wzroku

• określa podstawowe funkcje elementów narządu wzroku

• wyjaśnia przyczyny wad wzroku

• porównuje funkcje różnych receptorów

• opisuje budowę anatomiczną gałki ocznej

• wyjaśnia, na czym polega widzenie barw

 

6. Mechanoreceptory i chemoreceptory

 

• wymienia elementy narządu słuchu i równowagi

• określa podstawowe funkcje elementów narządu słuchu i równowagi

• dowodzi szkodliwości hałasu

• podaje przyczyny choroby lokomocyjnej

• wymienia chemoreceptory

• lokalizuje chemoreceptory

• opisuje budowę anatomiczną narządu słuchu i równowagi

• porównuje różne chemoreceptory pod względem pełnionych funkcji

 

7. Świadomość, pamięć, inteligencja – wyższe czynności układu nerwowego

 

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „świadomość”

• wymienia fazy snu

• ocenia znaczenie snu dla wypoczynku

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „pamięć”

• omawia przyczyny zaburzeń pamięci

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „proces uczenia się”

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „inteligencja”

 

• charakteryzuje stan świadomości

• porównuje fazy snu (REM i SEM)

• omawia sposoby badania zjawiska snu

• omawia dobowy rytm snu i czuwania

• porównuje rodzaje pamięci: sensoryczną, krótkotrwała, długotrwała

• dowodzi, że pamięć jest zjawiskiem fizjologicznym

• wyjaśnia, na czym polega amnezja

• wymienia różne sposoby uczenia się

8. Higiena psychiczna.
Stres i nerwice

 

• wymienia przyczyny stresu

• wymienia szkodliwe następstwa długotrwałego stresu

• wyjaśnia, na czym polega strategia radzenia sobie ze stresem

• dowodzi, że długotrwały stres stanowi zagrożenie dla homeostazy

• dowodzi, że nerwice są chorobami cywilizacyjnymi

• porównuje różne rodzaje nerwic

 

9,10 Powtórzenie, Pisemny sprawdzian wiadomości – układ nerwowy

 

 

9. Układ dokrewny

 

11. Regulacja czynności układu dokrewnego

 

• wymienia gruczoły dokrewne

• wymienia nazwy hormonów podwzgórza i przysadki mózgowej

• wyjaśnia, na czym polega regulacyjna rola hormonów podwzgórza i przysadki mózgowej

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „ujemne sprzężenie zwrotne”

• porównuje skutki nadmiaru hormonu wzrostu ze skutkami jego niedoboru w różnych okresach życia

• charakteryzuje funkcje hormonów tarczycy, przytarczyc i grasicy

• wymienia choroby wynikające z niedoboru i nadmiaru hormonów tarczycy w różnych okresach życia

• wymienia choroby wynikające z niedoboru i nadmiaru hormonów przytarczyc i grasicy

• charakteryzuje funkcje hormonów nadnerczy, trzustki i gonad

• charakteryzuje wewnątrzwydzielniczą i zewnątrzwydzielniczą funkcję trzustki

• wymienia choroby wynikające z zaburzeń funkcjonowania nadnerczy i trzustki

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „dualizm funkcjonalny gonad”

• ilustruje zasadę ujemnego sprzężenia zwrotnego

• dowodzi związku między układem dokrewnym a układem nerwowym w utrzymaniu homeostazy

• klasyfikuje hormony ze względu na ich budowę chemiczną

• porównuje mechanizm działania hormonów białkowych z mechanizmem działania hormonów steroidowych

• wyjaśnia, na czym polega regulacyjna rola szyszynki

• charakteryzuje skutki niedoboru i nadmiaru hormonów tarczycy w różnych okresach życia

• charakteryzuje skutki niedoboru i nadmiaru hormonów przytarczyc i grasicy

• analizuje schemat regulacji stężenia glukozy we krwi

• charakteryzuje choroby wynikające z zaburzeń funkcjonowania nadnerczy i trzustki

 

10. Układ ruchu

 

12. Budowa i funkcjonowanie układu kostnego

 

• wymienia elementy tkanki kostnej i tkanki chrzęstnej

• rozróżnia kości ze względu na ich kształt

• opisuje strukturę kości długiej

• podaje nazwy głównych kości szkieletu człowieka

• klasyfikuje rodzaje połączeń kości

• charakteryzuje funkcje elementów tkanki kostnej i tkanki chrzęstnej

• porównuje tkankę kostną z tkanką chrzęstną pod względem budowy

• porównuje budowę szkieletu noworodka z budową szkieletu osoby dorosłej

13. Budowa i funkcjonowanie układu mięśniowego

 

• wymienia elementy tkanki mięśniowej

• wymienia rodzaje tkanki mięśniowej

• wymienia rodzaje skurczów mięśni szkieletowych

• porównuje różne mięśnie szkieletowe pod względem budowy makroskopowej

• klasyfikuje mięśnie szkieletowe

• określa prawidłowa postawę ciała

 

• charakteryzuje funkcje elementów tkanki mięśniowej

• porównuje różne typy tkanki mięśniowej

• wyjaśnia, na czym polega mechanizm powstawania skurczu mięśnia szkieletowego

• omawia budowę płytki ruchowej

• porównuje różne rodzaje skurczów mięśni szkieletowych

• omawia najważniejsze zmiany w układzie czynnym ruchu w czasie ontogenezy

• charakteryzuje krzywizny kręgosłupa

14. Znaczenie ćwiczeń fizycznych dla zdrowia

 

• uzasadnia znaczenie ćwiczeń fizycznych dla zdrowia

• omawia skutki przetrenowania

• omawia skutki stosowania dopingu w sporcie

 

• wymienia środki dopingujące i omawia skutki ich stosowania

• planuje zestaw ogólnorozwojowych ćwiczeń fizycznych

• przewiduje skutki niewłaściwego wykonywania ćwiczeń fizycznych

11. Układ

powłok ciała

 

15. Skóra i jej wytwory

 

• wymienia warstwy skóry

• określa funkcje skóry

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „termoregulacja”

• wymienia wytwory naskórka

• charakteryzuje choroby skóry

• porównuje poszczególne warstwy skóry pod względem budowy

• porównuje funkcje poszczególnych warstw skóry

• omawia mechanizm termoregulacji

 

12. Ontogeneza człowieka

 

16. Żeński układ rozrodczy. Oogeneza

 

• wymienia elementy żeńskiego układu rozrodczego i określa ich funkcje

• wskazuje elementy żeńskiego układu rozrodczego na tablicy anatomicznej

• wymienia fazy oogenezy

• ocenia znaczenie badań profilaktycznych żeńskiego układu rozrodczego

• omawia budowę poszczególnych elementów układu rozrodczego

• charakteryzuje przebieg oogenezy

• omawia budowę owulatu

 

17. Cykl miesiączkowy

 

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „cykl miesiączkowy”

• wymienia fazy cyklu miesiączkowego

• omawia najważniejsze cechy poszczególnych faz cyklu miesiączkowego

 

• omawia zmiany w błonie śluzowej macicy w czasie cyklu miesiączkowego

• określa zmiany w jajniku w czasie cyklu miesiączkowego

• wyjaśnia, na czym polega hormonalna regulacja cyklu miesiączkowego

18. Męski układ rozrodczy. Spermatogeneza

 

• wymienia elementy męskiego układu rozrodczego i określa ich funkcje

• wskazuje elementy męskiego układu rozrodczego na tablicy anatomicznej

• wymienia fazy spermatogenezy

• wymienia składniki nasienia

• omawia budowę poszczególnych elementów układu rozrodczego

• omawia przebieg spermatogenezy

• opisuje budowę plemnika

 

19. Od poczęcia do narodzin.(film)

 

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „zapłodnienie”

• charakteryzuje sposoby sterowania płodnością

• ocenia zagrożenia wynikające z zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową

• wymienia zasady zapobiegania rozprzestrzenianiu się chorób przenoszonych drogą płciową

• wymienia etapy rozwoju zarodkowego

• wyjaśnia znaczenie pojęcia „implantacja”

• wymienia błony płodowe

• określa funkcje błon płodowych

• opisuje powstawanie łożyska

• wymienia funkcje łożyska

• omawia ruchliwość plemników w poszczególnych częściach żeńskiego układu rozrodczego

• omawia przebieg zapłodnienia

• charakteryzuje choroby przenoszone drogą płciową

• charakteryzuje etapy rozwoju zarodkowego

• określa rolę struktur zarodkowych i narządów płodowych w życiu prenatalnym

• omawia przebieg implantacji

• opisuje budowę łożyska

 

20. Przebieg ciąży. Zagrożenia prawidłowego rozwoju prenatalnego

 

• wymienia kryteria podziału okresu ciąży (trymestry)

• charakteryzuje okresy ciąży (trymestry)

• podaje przyczyny powstawania wad wrodzonych

• ocenia znaczenie diagnostyki prenatalnej

• wymienia fazy porodu

• charakteryzuje czynniki teratogenne

• charakteryzuje fazy porodu

• podaje zasady oceny stanu noworodka

 

21. Etapy rozwoju osobniczego

człowieka

 

• wymienia czynniki wpływające na przebieg ontogenezy

• wymienia etapy ontogenezy

• charakteryzuje rozwój postnatalny

• uzasadnia znaczenie ćwiczeń fizycznych dla zdrowia

• omawia teorie starzenia się organizmu

 

22,23. Powtórzenie, Sprawdzian – układ rozrodczy.

Koniec klasy II/Koniec Isemestru klasy II

 

 

 

 

1. Organizacja materiału genetycznego

 

•     klasyfikuje organizmy na podstawie obecności jądra komórkowego i podaje ich przykłady

•     wymienia organelle charakterystyczne tylko dla komórki eukariotycznej

•     wymienia organelle charakterystyczne tylko dla komórki prokariotycznej

•     charakteryzuje budowę komórki eukariotycznej i określa rolę poszczególnych organelli w jej prawidłowym funkcjonowaniu

•     wymienia podstawowe związki chemiczne budujące chromatynę
i charakteryzuje strukturę włókna chromatynowego

•     wykonuje schematyczny rysunek chromosomu metafazowego
i omawia jego budowę

 

 

• porównuje budowę komórek eukariotycznej i prokariotycznej

• przedstawia ultrastrukturę jądra komórkowego

• wyjaśnia znaczenie pozagenowego DNA

• porównuje budowę i funkcję białek histonowych i białek niehistonowych

• porównuje budowę heterochromatyny i euchromatyny

• wymienia i charakteryzuje etapy kondensacji chromatyny

• klasyfikuje chromosomy ze względu na położenie centromeru

• rozpoznaje typy morfologiczne chromosomów w preparatach mikroskopowych

2. Podział komórki

•     wymienia rodzaje podziałów komórki i podaje przykłady komórek,
w których zachodzi każdy z nich

•     wyjaśnia rolę interfazy w cyklu życiowym komórki

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: kariokineza i cytokineza

•     omawia przebieg poszczególnych faz mitozy i mejozy

•     wyjaśnia znaczenie zjawiska crossing-over

• porównuje przebieg poszczególnych faz mitozy z przebiegiem pierwszego podziału mejotycznego

• wskazuje podobieństwa i różnice w przebiegu mitozy i mejozy

• analizuje schemat z wartościami najważniejszych parametrów w poszczególnych fazach mitozy i mejozy dla wybranych organizmów, np. cebuli, człowieka

• określa czas trwania poszczególnych stadiów w typowym cyklu komórkowym

• określa znaczenie wrzeciona kariokinetycznego i charakteryzuje sposób jego formowania się w komórce roślinnej i komórce zwierzęcej

• wyjaśnia i porównuje przebieg cytokinezy w komórkach roślinnej i zwierzęcej

• wyjaśnia znaczenie pojęć: amitoza i endomitoza

3. Budowa
i rola kwasów nukleinowych

•     charakteryzuje budowę pojedynczego nukleotydu DNA

•     charakteryzuje sposób łączenia się nukleotydów w pojedynczym łańcuchu DNA

•     charakteryzuje przestrzenną strukturę cząsteczki DNA

•     wskazuje lokalizację DNA w komórkach prokariotycznej i eukariotycznej

•     na podstawie schematu omawia przebieg replikacji DNA i wyjaśnia jej znaczenie

•     wyjaśnia, na czym polega semikonserwatywny charakter replikacji DNA

•     uzupełnia schemat jednego łańcucha polinukloetydowego DNA o łańcuch komplementarny

•     charakteryzuje budowę chemiczną i przestrzenną RNA

•     przedstawia przebieg transkrypcji

•     wymienia rodzaje kwasów rybonukleinowych i określa ich rolę w procesie biosyntezy białka

• wyjaśnia, na czym polega różna orientacja łańcuchów polinukleotydowych DNA

• przedstawia różnice w syntezie komplementarnych łańcuchów DNA

• porównuje przebieg replikacji w komórkach prokariotycznych i eukariotycznych

• omawia przebieg odwrotnej transkrypcji wirusowego RNA

• podaje przykłady wirusów, u których występuje odwrotna transkryptaza

• przedstawia i opisuje dwuwymiarowy model budowy cząsteczki tRNA

• wymienia właściwości rybozymów

4. Sposób realizacji informacji genetycznej

 

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia kod genetyczny

•     wymienia i charakteryzuje cechy kodu genetycznego

•     analizuje tabelę kodu genetycznego

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia translacja

•     wymienia etapy translacji

•     wyjaśnia zasadę szyfrowania kompletnej informacji genetycznej żywego organizmu przez kolejne trójki nukleotydów w DNA i mRNA

• wyjaśnia, w jaki sposób dochodzi do tworzenia się polirybosomów

• wyjaśnia biologiczne znaczenie powstawania polirybosomów

• wymienia odstępstwa od zasady uniwersalności kodu genetycznego, które występują
w mitochondrialnym DNA ssaków

• zapisuje sekwencje aminokwasów, tworząc krótkie łańcuchy peptydowe na podstawie sekwencji nukleotydów określonego mRNA

5. Regulacja ekspresji genów

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia gen

•     wyjaśnia, na czym polega ekspresja genów w komórce prokariotycznej na podstawie modelu operonu laktozowego

•     wskazuje na schemacie: gen promotor, gen regulator, geny struktury

•     wymienia poziomy kontroli ekspresji genów w komórce eukariotycznej

•     podaje przyczyny różnicowania budowy i funkcji komórek organizmu wielokomórkowego, mimo że zawierają one taką samą informację genetyczną

• wyjaśnia, jakie znaczenie w regulacji ekspresji genów struktury należących do operonu laktozowego mają: gen kodujący represor, gen operator, gen promotor

• określa na podstawie schematu, czy pożywka użyta do hodowli bakterii zawierała laktozę

• porównuje sposób regulacji ekspresji genów struktury operonu indukowanego i operonu hamowanego

• analizuje – na podstawie wykresów – zmiany stężenia enzymów określonego szlaku metabolicznego Escherichia coli po dodaniu do pożywki laktozy i tryptofanu

6. Różne rodzaje mutacji i ich konsekwencje     

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia mutacja

•     klasyfikuje mutacje według różnych kryteriów (przyczyn mutacji, rodzaju komórek, w których zachodzą, zasięgu zmian w materiale genetycznym komórki, skutków mutacji)

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: mutacja somatyczna i mutacja generatywna; określa możliwości przekazania tych mutacji potomstwu

•     wskazuje przyczyny mutacji spontanicznych i mutacji indukowanych

•     podaje przykłady fizycznych i chemicznych czynników mutagennych

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: mutacje genowe, mutacje chromosomowe strukturalne, mutacje chromosomowe liczbowe

•     podaje przykłady mutacji genowych i mutacji chromosomowych (strukturalnych i liczbowych) bez uwzględniania związanej z nimi nomenklatury

•     wymienia pozytywne i negatywne skutki mutacji

•     uzasadnia konieczność ograniczenia w codziennym życiu stosowania różnych substancji chemicznych ze względu na możliwość ich działania mutagennego

• wyjaśnia charakter zmian w obrębie DNA typowych dla różnych mutacji genowych: delecji, substytucji, insercji

• określa skutki mutacji genowych dla kodowanego przez dany gen łańcucha polipeptydowego

• wymienia różne rodzaje mutacji chromosomowych strukturalnych i wyjaśnia, na czym one polegają

• wyjaśnia rolę kolchicyny w powstawaniu mutacji chromosomowych liczbowych

• wskazuje zasadniczą różnicę między kariotypami organizmu aneuploidalnego i poliploidalnego

• rozpoznaje na schematach różne rodzaje mutacji chromosomowych

• przewiduje i ilustruje zmiany kariotypu dowolnego organizmu powstałe w wyniku działania czynników mutagennych

• wyjaśnia znaczenie pojęć: mutacje letalne, mutacje subletalne, mutacje neutralne, mutacje korzystne

• wyjaśnia znaczenie mutacji w przebiegu ewolucji

7. Choroby spowodowane mutacjami genowymi

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: allel, homozygota dominująca, homozygota recesywna, heterozygota

•     wyjaśnia, na czym polegają choroby bloku metabolicznego

•     podaje przykłady chorób bloku metabolicznego (fenyloketonuria, alkaptonuria, albinizm, galaktozemia)

•     wskazuje choroby bloku metabolicznego, których leczenie polega na stosowaniu odpowiedniej diety eliminacyjnej

•     wyjaśnia przyczyny oraz podaje ogólne objawy anemii sierpowatej, mukowiscydozy, pląsawicy Huntingtona

•     rozpoznaje na fotografii prawidłowe oraz sierpowate erytrocyty krwi

•     podaje nazwy oraz typowe objawy chorób uwarunkowanych mutacjami genów sprzężonych z płcią (hemofilia, daltonizm)

•     wyjaśnia powody, dla których daltonizm i hemofilia występują niemal wyłącznie u mężczyzn

•     podaje przykłady chorób genetycznych uwarunkowanych obecnością w autosomach zmutowanych alleli dominujących (pląsawica Huntingtona) i recesywnych (fenyloketonuria, alkaptonuria i inne)

• podaje przyczyny oraz wymienia ogólne objawy i sposób leczenia poznanych chorób bloku metabolicznego

• porównuje strukturę i właściwości hemoglobiny prawidłowej (HbA) oraz hemoglobiny sierpowatej (HbS)

• podaje przyczyny ujawniania się anemii sierpowatej u osób heterozygotycznych (Ss) wyłącznie w określonych sytuacjach (np. na skutek wysiłku fizycznego)

• wskazuje prawdopodobną przyczynę zwiększenia częstości występowania genu anemii sierpowatej w populacjach ludzi żyjących na obszarach dotkniętych malarią

• podaje przykłady stosowanych obecnie metod leczenia mukowiscydozy i ocenia ich skuteczność

• wymienia podstawowe wzorce dziedziczenia chorób wywołanych mutacjami pojedynczych genów

• wyjaśnia znaczenie pojęć: protoonkogeny, onkogeny

• wskazuje na zależności między występowaniem mutacji a transformacją nowotworową komórki

8. Choroby spowodowane mutacjami chromosomowymi

 

•     charakteryzuje kariotyp człowieka

•     wskazuje podobieństwa i różnice między kariotypem kobiety a kariotypem mężczyzny

•     podaje przykłady chorób genetycznych człowieka, wynikających z nieprawidłowej struktury chromosomów (zespół cri du chat, przewlekła białaczka szpikowa)

•     podaje objawy zespołu cri du chat i przewlekłej białaczki szpikowej, od których wzięły nazwę wymienione zespoły chorobowe

•     podaje przykłady chorób genetycznych człowieka wynikających ze zmiany liczby autosomów (zespół Downa, zespół Edwardsa, zespół Patau)

•     podaje przykłady chorób genetycznych wynikających ze zmiany liczby chromosomów płci (zespół Turnera, zespół Klinefeltera)

•     określa rodzaj zmian kariotypu u chorych z zespołem Downa, zespołem Klinefeltera i zespołem Turnera; podaje główne objawy i sposoby leczenia tych chorób

•     wyjaśnia zależność między wiekiem rodziców a prawdopodobieństwem urodzenia się dziecka z zespołem Downa

• wyjaśnia budowę genu fuzyjnego na przykładzie chromosomu Philadelphia

• wyjaśnia, na czym polega mozaikowa postać zespołu Downa

• określa rodzaj zmian kariotypu u chorych z zespołem Edwardsa i zespołem Patau; podaje główne objawy i sposób leczenia obu jednostek chorobowych

• analizuje fotografie kariotypów człowieka; na ich podstawie porównuje zjawiska triploidii i trisomii

• określa na podstawie analizy fotografii lub rysunku dwóch kariotypów, która z mutacji będzie letalna

9. Możliwości diagnozowania i leczenia chorób
genetycznych 

•     omawia postępowanie w zakresie profilaktyki pierwotnej zapobiegające powstawaniu nieprawidłowego genotypu

•     uzasadnia konieczność zażywania kwasu foliowego przez kobiety w wieku rozrodczym

•     wymienia roślinne i zwierzęce produkty żywnościowe, które zawierają kwas foliowy

•     omawia postępowanie w zakresie profilaktyki wtórnej pozwalające na odpowiednio wczesne wykrycie choroby genetycznej

•     podaje wskazania do korzystania z poradnictwa genetycznego

•     wyjaśnia cele oraz ogólne zasady terapii genowej

• wymienia skutki niedoboru kwasu foliowego u kobiet w wieku rozrodczym

• wymienia podstawowe techniki diagnostyczne wykorzystywane w badaniach prenatalnych (amnioceneteza, biopsja kosmówki)

• podaje nazwę jednostki chorobowej, w której leczeniu po raz pierwszy na świecie zastosowano terapię genową

• omawia kolejne etapy postępowania w terapii genowej

• podaje cechy komórek macierzystych, które skłoniły naukowców do ich wykorzystania w terapii genowej

10. Zmienność organizmów

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: fenotyp, genotyp

•     wymienia typy zmienności osobniczej i wskazuje zależności między nimi

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: zmienność ciągła, zmienność nieciągła; podaje przykłady

•     wyjaśnia przyczyny zmienności genetycznej; określa jej znaczenie

•     podaje przykłady potwierdzające występowanie zmienności środowiskowej i wyjaśnia jej znaczenie

• wyjaśnia, w jaki sposób niezależna segregacja chromosomów, crossing-over oraz losowe łączenie się gamet wpływają na zmienność osobniczą

• wyjaśnia znaczenie pojęcia transpozony i określa znaczenie transpozonów w rozwoju zmienności osobniczej

• wymienia cechy mutacji, które stanowią jedno z głównych źródeł zmienności genetycznej

• wyjaśnia przyczyny zmienności obserwowanej w przypadku organizmów o identycznych genotypach

• wyjaśnia znaczenie pojęcia norma reakcji i przewiduje konsekwencje wąskiej oraz szerokiej normy reakcji

11. Podstawy genetyki
klasycznej

•     wyjaśnia, jakie znaczenie w doświadczeniach G. Mendla miało wyhodowanie przez niego osobników grochu zwyczajnego (Pisum sativum) należących do linii czystych

•     omawia prace G. Mendla, na których podstawie sformułował podstawowe reguły dziedziczenia

•     zapisuje przebieg i wyniki doświadczeń G. Mendla, posługując się kwadratem Punnetta

•     podaje treść pierwszego prawa Mendla

•     podaje treść drugiego prawa Mendla

• omawia technikę krzyżowania czystych odmian grochu zwyczajnego (Pisum sativum)

• analizuje wyniki krzyżówek jedno- i dwugenowych na przykładzie grochu zwyczajnego (Pisum sativum)

• charakteryzuje zjawiska genetyczne, stosując zasady rachunku prawdopodobieństwa

• określa prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia genetycznego, analizując kwadrat Punnetta

• określa sposób wykonania i znaczenie krzyżówki testowej

12. Odstępstwa od praw Mendla

 

•     charakteryzuje relacje między allelami jednego genu oparte na dominacji niezupełnej i kodominacji

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia allele wielokrotne na przykładzie dziedziczenia grup krwi u człowieka

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia geny plejotropowe i  podaje przykład cechy uwarunkowanej obecnością tych genów

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia geny kumulatywne i podaje przykład cechy uwarunkowanej obecnością tych genów

• wyjaśnia, z jakiego powodu geny determinujące barwę kwiatów groszku pachnącego (Lathyrus odoratus) zostały nazwane genami komplementarnymi

• wyjaśnia, na czym polega wynik działania genów epistatycznych i hipostatycznych w dziedziczeniu barwy sierści gryzoni

• wyjaśnia, dlaczego niektóre choroby genetyczne (anemia sierpowata, albinizm, mukowiscydoza) są uwarunkowane przez geny plejotropowe

• charakteryzuje sposób dziedziczenia cech ilościowych organizmu; podaje przykłady takich cech u człowieka

• wyjaśnia, na czym polega zjawisko transgresji

13. Chromosomowa teoria dziedziczenia

 

•     wyjaśnia, dlaczego muszka owocowa Drosophila melanogaster stała się obiektem badań T. Morgana

•     wymienia główne założenia chromosomowej teorii dziedziczenia

•     wyjaśnia, na czym polega zjawisko sprzężenia genów

•     przedstawia warunki niezależnego dziedziczenia genów

•     wyjaśnia zależność między częstością crossing-over a odległością między dwoma genami w chromosomie

•     wyjaśnia, na czym polega mapowanie genów

• analizuje wyniki krzyżówki dwugenowej, gdy geny determinujące dwie hipotetyczne cechy są sprzężone

• analizuje wyniki krzyżówki dwugenowej, gdy między genami determinującymi dwie hipotetyczne cechy nie ma sprzężenia

• podaje sposób wykazania częstości crossing-over między dwoma analizowanymi genami sprzężonymi (wykonanie dwugenowej krzyżówki testowej i interpretacja jej wyników)

• podaje przykłady organizmów, dla których opracowano pierwsze genowe mapy chromosomów

14. Determinacja płci. Dziedziczenie cech sprzężonych z płcią

•     wyjaśnia sposób determinacji płci u człowieka

•     podaje przykłady zespołów chorobowych wynikających z zaburzeń liczby chromosomów płci u człowieka (zespół Klinefeltera, zespół Turnera)

•     charakteryzuje objawy kliniczne zespołu Klinefeltera i zespołu Turnera

•     określa płeć różnych osób na podstawie analizy ich kariotypu

•     wskazuje różnice między cechą sprzężoną z płcią i cechą zależną od płci oraz podaje po jednym przykładzie takich cech

• wyjaśnia, jaką rolę w determinacji płci odgrywają gen SRY i hormony wytwarzane przez rozwijające się jądra

• charakteryzuje dwa podstawowe typy genetycznej determinacji płci i podaje przykłady organizmów, u których one występują

• wyjaśnia, jakie znaczenie ma proces inaktywacji jednego z chromosomów X w większości komórek organizmu kobiety

• wyjaśnia, dlaczego liczba ciałek Barra w komórce może stanowić istotny element diagnostyki klinicznej

• podaje przykłady chorób człowieka, wynikających z mutacji pozajądrowego DNA

15. Podstawowe techniki inżynierii genetycznej

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia inżynieria genetyczna

•     podaje przykłady dziedzin życia, w których można zastosować zdobycze inżynierii genetycznej

•     wymienia podstawowe etapy prowadzące do modyfikacji genomu

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia enzymy restrykcyjne; omawia wykorzystanie enzymów restrykcyjnych  w inżynierii genetycznej

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia wektor i wymienia wektory używane do wprowadzenia nowego genu do komórki biorcy (plazmidy, unieszkodliwione wirusy DNA)

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: organizm transgeniczny i organizm genetycznie zmodyfikowany (GMO); wskazuje  podobieństwa i różnice między nimi

• omawia poszczególne etapy prowadzące do modyfikacji genomu

• wymienia i omawia trzy metody bezpośredniego wprowadzenia DNA do komórek roślin i zwierząt

• podaje kryteria wyboru rodzaju wektora służącego do wprowadzenia nowego genu do komórki biorcy

• omawia transformację komórek roślin dwuliściennych za pomocą plazmidów Agrobacterium tumefaciens

• wyjaśnia różnice między transformacją a transfekcją

• analizuje i omawia schematy ilustrujące podstawowe techniki inżynierii genetycznej

• analizuje i omawia schematy przedstawiające sposoby otrzymywania organizmów transgenicznych

16. Genetyka

w hodowli roślin i zwierząt

•     określa przedmiot zainteresowań biotechnologii i podaje przykłady jej osiągnię

•     wyjaśnia, na czym polega dobór sztuczny (selekcja sztuczna)

•     podaje przykłady skutecznego stosowania doboru sztucznego

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: hodowla wsobna, linia czysta i wskazuje zależności między nimi

•     wymienia pozytywne i negatywne skutki hodowli wsobnej

•     wyjaśnia znaczenie mutacji indukowanych w hodowli roślin użytkowych

•     wymienia główne cele transgenizacji roślin i zwierząt

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia klon

•     podaje przykłady klonów naturalnych

•     wymienia podstawowe metody klonowania zwierząt

•     podaje przykłady praktycznego wykorzystania klonów roślin

•     opisuje perspektywy praktycznego wykorzystania klonów zwierząt

• wymienia i opisuje metody stosowane w hodowli wsobnej roślin i zwierząt

• wyjaśnia, na czym polega wyższość selekcyjna heterozygoty

• wyjaśnia, jakie znaczenie w hodowli roślin miało odkrycie właściwości kolchicyny

• porównuje sposób powstania autopoliploidów i allopoliploidów

• podaje przykłady poliploidalnych organizmów roślinnych

• charakteryzuje dwie metody klonowania zwierząt

• wyjaśnia istotę klonowania roślin techniką somatycznej embriogenezy

• wyjaśnia, w jaki sposób biotechnologia może się przyczynić do postępu w transplantologii

17. Bezpośrednie znaczenie genetyki dla człowieka

•     wymienia główne kierunki rozwoju biotechnologii medycznej

•     podaje argumenty przemawiające za stosowaniem szczepionek wytwarzanych metodami inżynierii genetycznej

•     wymienia przykłady skutecznej terapii stosowanej w niektórych chorobach genetycznych

•     podaje przykłady leków otrzymanych metodami inżynierii genetycznej, skutecznych w leczeniu chorób układu krążenia

•     wymienia białka ludzkiego organizmu wytwarzane metodami inżynierii genetycznej, wykorzystywane w leczeniu ich patologicznego niedoboru w organizmie

•     podaje przykłady zastosowania technik inżynierii genetycznej w medycynie sądowej

•     wymienia korzyści wynikające z poznania sekwencji nukleotydów DNA stanowiącego genom człowieka

• podaje przykłady technik inżynierii genetycznej wykorzystywanych we wczesnym diagnozowaniu chorób genetycznych

• wyjaśnia, na czym polega przewaga ludzkiego aktywatora fibrynolizy syntetyzowanej przez zmodyfikowane genetycznie komórki bakterii nad dotychczas stosowanymi lekami rozpuszczającymi zakrzepy

• wyjaśnia, na czym polega przewaga insuliny syntetyzowanej przez zmodyfikowane genetycznie bakterie nad insuliną zwierzęcą

• wyjaśnia, na czym polega przewaga hormonu wzrostu syntetyzowanego przez zmodyfikowane genetycznie bakterie nad hormonem pochodzącym z ludzkich zwłok

• wyjaśnia znaczenie pojęć: genetyczny odcisk palca i sekwencje repetytywne

• porównuje prawdopodobieństwa pomyłek sądowych w przypadku stosowania w kryminalistyce technik molekularnych i tradycyjnych

18. Powstanie wszechświata. Początki życia na Ziemi

•     wyjaśnia założenia teorii Wielkiego Wybuchu

•     charakteryzuje warunki klimatyczne i fizykochemiczne panujące na Ziemi około 4 mld lat temu

•     wymienia warunki środowiska, które umożliwiły samorzutną syntezę pierwszych związków organicznych

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia polimer

•     charakteryzuje warunki sprzyjające powstawaniu pierwszych polimerów na Ziemi

•     wyjaśnia rolę kwasów typu RNA w powstaniu życia na Ziemi

• przedstawia przebieg i wyniki doświadczenia S. Millera i H. Ureya

• ocenia znaczenie doświadczenia S. Millera i H. Ureya w postępie badań nad powstaniem życia na Ziemi

• wyjaśnia znaczenie pojęć: praocean, bulion pierwotny, pizza pierwotna w nawiązaniu do określonych etapów ewolucji chemicznej

• wyjaśnia, dlaczego odkrycie rybozymów miało duże znaczenie w rozwoju teorii powstania życia na Ziemi

19. Ewolucja komórki

•     charakteryzuje środowisko oraz tryb życia pierwszych organizmów jednokomórkowych

•     wyjaśnia, jak zmieniał się sposób odżywiania pierwszych organizmów jednokomórkowych

•     wyjaśnia, na czym polegają sposoby odżywiania: chemoautotroficzny i fotoautotroficzny

•     wskazuje bezpośrednią przyczynę stopniowych i nieodwracalnych zmian warunków panujących na Ziemi

•     przedstawia główne założenia teorii endosymbiozy, uwzględniając sposób powstania: jądra komórkowego, mitochondriów i chloroplastów

•     wymienia prawdopodobne etapy powstania organizmów wielokomórkowych

• zapisuje równania reakcji chemicznych ilustrujących sposób odżywiania się pierwszych chemoautotrofów

• zapisuje równania reakcji chemicznej fotosyntezy i porównuje jej przebieg wtedy, gdy źródłem wodoru jest siarkowodór oraz gdy źródłem wodoru jest woda

• wyjaśnia, w jaki sposób pierwsze fotoautotrofy zmieniły warunki na Ziemi

• podaje argumenty przemawiające za słusznością teorii endosymbiozy

• wyjaśnia, jakie korzyści adaptacyjne miało wykształcenie się form wielokomórkowych

20. Zasady nazewnictwa
i klasyfikacja organizmów

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia takson

•     wymienia zadania systematyki

•     ocenia znaczenie systematyki

•     wymienia kryteria klasyfikowania organizmów według metod fenetycznych

•     wyjaśnia zasady konstruowania kluczy do oznaczania gatunków

•     oznacza gatunki, wykorzystując klucz w postaci graficznej lub numerycznej

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia filogeneza

•     wymienia kryteria klasyfikowania organizmów według metod filogenetycznych

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: narządy analogiczne, narządy homologiczne

•     wymienia główne rangi taksonów

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia gatunek

•     wyjaśnia, na czym polega dwuimienny system nazewnictwa gatunków i podaje nazwisko jego autora

•     wymienia nazwy pięciu królestw świata organizmów

 

• porównuje i ocenia sposób klasyfikowania organizmów według metod fenetycznych i filogenetycznych

• wyjaśnia znaczenie pojęć: takson monofiletyczny, takson parafiletyczny, takson polifiletyczny

• ocenia stopień pokrewieństwa organizmów na podstawie analizy drzew filogenetycznych

• zapisuje stanowisko systematyczne dowolnego organizmu roślinnego i zwierzęcego, uwzględniając główne rangi taksonomiczne

• podaje przykłady narządów analogicznych i narządów homologicznych

• wyjaśnia, na czym polega hierarchiczny układ rang jednostek taksonomicznych

• wskazuje w nazwie gatunku człon, który stanowi nazwę rodzajową i człon, który jest epitetem gatunkowym

• wymienia charakterystyczne cechy organizmów należących do każdego z pięciu królestw

21. Wirusy – obiekty
niezaklasyfikowane
do żadnego z pięciu królestw

 

•     wyjaśnia, z jakiego powodu wirusy nie zostały zakwalifikowane do żadnego z pięciu królestw

•     przedstawia budowę pojedynczej cząstki wirusa

•     omawia przebieg cyklu litycznego i cyklu lizogenicznego bakteriofaga

•     wymienia sposoby rozprzestrzeniania się wirusowych chorób roślin, zwierząt i człowieka

•     podaje nazwy wirusowych chorób roślin, zwierząt i człowieka

•     wymienia metody walki z wirusami

• wyjaśnia różnicę między wirusem a wirionem

• klasyfikuje wirusy na podstawie ich cech morfologicznych i biochemicznych

• podaje główne objawy wybranych chorób roślin, zwierząt i człowieka

• wyjaśnia, w jaki sposób Ludwik Pasteur wynalazł szczepionkę przeciwko wściekliźnie

• wyjaśnia znaczenie pojęcia wakcynologia

• omawia teorie pochodzenia wirusów

• wyjaśnia, jakie znaczenie w zwalczaniu wirusów mają szczepienia ochronne oraz specyficzne substancje przeciwwirusowe

 

22. Powstanie i rozwój teorii ewolucji

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia ewolucja biologiczna

•     przedstawia główne założenia kreacjonizmu i podaje nazwiska jego zwolenników

•     wyjaśnia, dlaczego teoria J.B. Lamarcka odegrała ważną rolę w rozwoju myśli ewolucyjnej

•     przedstawia główne założenia teorii doboru naturalnego K. Darwina

•     wyjaśnia relacje między teorią doboru naturalnego K. Darwina a sformułowaną w latach 40. i 50. XX w. syntetyczną teorią ewolucji

• przedstawia główne założenia koncepcji preformizmu

• przedstawia i ocenia główne założenia koncepcji ewolucji przedstawionej przez J.B. Lamarcka

• wymienia tytuły wybitnych dzieł J.B. Lamarcka i K. Darwina

• analizuje podobieństwa i różnice między teoriami ewolucji J.B. Lamarcka i K. Darwina

• wyjaśnia różnice między doborem naturalnym a doborem sztucznym

• wymienia i ogólnie charakteryzuje inne klasyczne koncepcje ewolucji

23. Bezpośrednie dowody ewolucji

 

•     wskazuje podstawowe kryterium podziału przemian ewolucyjnych na mikro-, makro- i megaewolucję

•     podaje przykłady bezpośredniej obserwacji populacji roślin i zwierząt potwierdzające ewolucję

•     podaje przykłady różnych rodzajów skamieniałości

•     wyjaśnia, jakie warunki środowiska sprzyjały przetrwaniu skamieniałości do czasów współczesnych

•     wyjaśnia powody, dla których niektóre grupy organizmów nazywa się żywymi skamieniałościami

•     podaje przykłady żywych skamieniałości

•     podaje przykład metody pozwalającej na ocenę wieku względnego skał osadowych (badanie skamieniałości przewodnich)

• podaje przykłady przemian w skali mikro-, makro- i megaewolucji

• wyjaśnia znaczenie pojęcia formy przejściowe

• podaje przykłady zwierząt zaliczanych do form przejściowych; wymienia cechy tych zwierząt

• podaje przykład metody pozwalającej na ocenę bezwzględnego wieku skał osadowych (metoda radioizotopowa)

• wyjaśnia, na czym opierają się metody radioizotopowe

24. Pośrednie dowody ewolucji

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia anatomia porównawcza

•     wymienia cechy anatomiczne strunowców potwierdzające jedność ich planu budowy

•     wyjaśnia przyczyny podobieństwa budowy narządów homologicznych

•     wyjaśnia przyczyny różnic w budowie narządów homologicznych

•     podaje przykłady narządów homologicznych u roślin i zwierząt

•     wyjaśnia, na czym polega podobieństwo funkcjonalne

•     podaje przykłady narządów analogicznych u roślin i zwierząt

•     podaje przykłady analogii w wyglądzie zwierząt, dotyczących całego ciała

•     wyjaśnia różnice między atawizmem a narządem szczątkowym

•     wymienia przykłady atawizmów i narządów szczątkowych

•     wyjaśnia, czym się zajmują: embriologia, biogeografia, biochemia, genetyka

•     podaje po jednym przykładzie dowodów ewolucji z zakresu embriologii, biogeografii, biochemii i genetyki

• wyjaśnia znaczenie pojęć: dywergencja, konwergencja

• podaje przykłady dywergencji i konwergencji

• analizuje budowę przednich kończyn przedstawicieli różnych gatunków ssaków i wskazuje cechy świadczące o ich wspólnym pochodzeniu

• wskazuje związki między budową kończyn przedstawicieli różnych gatunków ssaków a środowiskiem ich życia

• podaje  przykłady dowodów ewolucji z zakresu embriologii, biogeografii, biochemii, genetyki

• wymienia techniki badawcze z zakresu biochemii i biologii molekularnej, które umożliwiają skonstruowanie drzewa filogenetycznego organizmów

• omawia budowę, miejsce występowania, funkcję cytochromu c

• wyjaśnia znaczenie składu i kolejności aminokwasów cytochromu c u badanych gatunków w ustalaniu stopnia pokrewieństwa między nimi

25. Współczesne poglądy
na ewolucję

 

•     wyjaśnia, na czym polega zmienność organizmów; wymienia jej rodzaje

•     wyjaśnia, który z rodzajów zmienności organizmów ma znaczenie ewolucyjne

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: populacja, pula genetyczna populacji

•     wyjaśnia, dlaczego populacja jest podstawową jednostką ewolucji

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia czynniki ewolucji; wymienia czynniki ewolucji

•     omawia rolę mutacji w kształtowaniu zmienności genetycznej populacji

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia preferencje w krzyżowaniu; podaje przykłady występowania preferencji w krzyżowaniu w przyrodzie

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia dymorfizm płciowy oraz podaje przykłady dymorfizmu płciowego

•     wyjaśnia znaczenie emigracji i imigracji osobników populacji w przebiegu ewolucji

•     wyjaśnia, na czym polega zjawisko dryfu genetycznego i podaje przykład jego działania w przyrodzie

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia dobór naturalny

•     charakteryzuje sposób i przewiduje efekty działania doboru stabilizującego, kierunkowegoi rozrywającego

• omawia regułę Hardy’ego–Weinberga

• omawia warunki, jakie spełnia populacja, znajdująca się w stanie równowagi genetycznej

• przedstawia sposób obliczania częstości występowania genotypów i fenotypów w populacji znajdującej się w stanie równowagi genetycznej

• omawia dymorfizm płciowy jako wynik istnienia preferencji w krzyżowaniu (doboru płciowego)

• wyjaśnia znaczenie pojęcia cechy epigamiczne; wskazuje takie cechy u dowolnie wybranych gatunków zwierząt

• wyjaśnia rolę dryfu genetycznego w kształtowaniu puli genetycznej populacji na przykładach: efektu założyciela oraz efektu szyjki od butelki

• podaje przykłady działania różnych form doboru naturalnego w przyrodzie

26. Powstawanie gatunków

•     przedstawia biologiczną (genetyczną) koncepcję gatunku

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia mechanizmy izolacji rozrodczej

•     omawia znaczenie mechanizmów izolacji rozrodczej w przyrodzie

•     przedstawia klasyfikację mechanizmów izolacji rozrodczej

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia specjacja

• wyjaśnia, dlaczego biologicznej koncepcji gatunku nie można stosować wobec gatunków rozmnażających się bezpłciowo

• wymienia i charakteryzuje przedkopulacyjne mechanizmy izolacji rozrodczej i podaje przykłady ich działania w przyrodzie

• wymienia i charakteryzuje pokopulacyjne mechanizmy izolacji rozrodczej i podaje przykłady ich działania w przyrodzie

• porównuje efekty specjacji filetycznej z efektami specjacji dywergentnej

• charakteryzuje sposób działania doboru naturalnego typowy dla specjacji filetycznej i dla specjacji dywergentnej

• wymienia i charakteryzuje rodzaje specjacji, biorąc pod uwagę czas powstawania nowego gatunku

• wymienia i charakteryzuje rodzaje specjacji, biorąc pod uwagę typ pierwotnej bariery izolacyjnej

27. Prawidłowości ewolucji

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia prawidłowości ewolucji

•     wymienia podstawowe prawidłowości ewolucji

•     podaje przykłady nierównomierności tempa ewolucji organizmów należących do jednej linii filogenetycznej

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia kierunkowość ewolucji

•     przedstawia treść prawa nieodwracalności ewolucji L. Dollo

•     podaje prawdopodobne przyczyny nieodwracalności ewolucji

 

• wymienia czynniki, które wpływają na tempo ewolucji

• charakteryzuje sposoby określania tempa ewolucji

• wyjaśnia wpływ doboru naturalnego na kierunek ewolucji

• analizuje rozwój filogenetyczny koniowatych, wskazując cechy rozwoju potwierdzające kierunkowość ewolucji

• wyjaśnia nieodwracalność ewolucji na przykładzie rozwoju filogenetycznego współczesnych morskich żółwi skórzastych

28. Historia rozwoju
ewolucyjnego człowieka

•     określa stanowisko systematyczne człowieka

•     wymienia kilka cech wspólnych człowieka i małp człekokształtnych

•     wymienia zasadnicze cechy budowy ciała charakterystyczne wyłącznie dla człowieka

•     wymienia korzyści wynikające z pionizacji ciała, redukcji owłosienia oraz zwiększania masy i objętości mózgu

•     opisuje warunki, w jakich doszło do powstania pierwszych człowiekowatych

•     przedstawia chronologię występowania przedstawicieli rodzaju Homo

•     podaje i uzasadnia polskie odpowiedniki nazw gatunkowych przedstawicieli rodzaju Homo

•     wymienia i charakteryzuje typy morfologiczne człowieka

• uzasadnia przynależność człowieka do królestwa zwierząt, typu strunowców, podtypu kręgowców, gromady ssaków, rzędu naczelnych

• wymienia rodzaje małp człekokształtnych

• analizuje cechy z zakresu anatomii, immunologii i genetyki świadczące o powiązaniu człowieka z przedstawicielami małp człekokształtnych

• omawia negatywne skutki pionizacji ciała

• wymienia zmiany w budowie szkieletu wynikające z pionizacji ciała oraz stopniowego zwiększania masy i objętości mózgowia

• charakteryzuje budowę oraz tryb życia przedstawicieli rodzaju Australopithecus, stanowiących pierwsze ogniwo człowiekowatych

• określa czas występowania i charakteryzuje tryb życia: Homo habilis, Homo erectus, Homo neanderthalensis

• omawia drogi rozprzestrzeniania się rodzaju Homo z Afryki na pozostałe kontynenty

29. Funkcjonowanie organizmu w środowisku

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia ekologia; przedstawia przedmiot zainteresowań ekologii

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia biosfera; charakteryzuje pionowy zasięg biosfery

•     omawia proces powstawania gleby i kolejne etapy jej kolonizacji

•     dzieli czynniki środowiska na biotyczne i abiotyczne oraz bezpośrednie i pośrednie

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: zasoby środowiska i warunki środowiska, podając odpowiednie przykłady

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia nisza ekologiczna

•     określa niszę ekologiczną wybranych gatunków organizmów

•     omawia prawo minimum i prawo tolerancji ekologicznej

•     wyjaśnia, na czym polega zasada współdziałania czynników środowiska

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia gatunki wskaźnikowe; podaje przykłady ich praktycznego zastosowania

 

• wyjaśnia znaczenia pojęcia siedlisko; wyjaśnia relacje między siedliskiem a niszą ekologiczną organizmu

• stosuje pojęcie niszy ekologicznej zarówno w odniesieniu do osobnika, jak i w odniesieniu do gatunku

• wyjaśnia różnicę między niszą potencjalną a niszą realizowaną na przykładzie wybranego gatunku

• podaje przykłady ilustrujące prawo minimum, prawo tolerancji ekologicznej, zasadę współdziałania czynników

• wymienia podobieństwa i różnice między prawem minimum a prawem tolerancji ekologicznej

• charakteryzuje zasady wyodrębniania grup ekologicznych

• wyjaśnia znaczenie pojęć: eurybionty
i stenobionty

• omawia zakres tolerancji ekologicznej organizmów względem konkretnego czynnika środowiska

• analizuje i interpretuje wykres ilustrujący zakres tolerancji różnych gatunków wobec wybranego czynnika środowiska

• charakteryzuje grupy ekologiczne roślin wyodrębnione ze względu na wymagania co do zawartości wody

30. Racjonalne gospodarowanie zasobami przyrody

•     klasyfikuje zasoby przyrody

•     podaje przykłady odnawialnych i nieodnawialnych zasobów przyrody

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia rozwój zrównoważony; na podstawie wybranych przykładów wyjaśnia, na czym taki rozwój polega

•     wyjaśnia, w jaki sposób można ograniczyć zużycie energetycznych zasobów nieodnawialnych

•     wymienia alternatywne źródła energii i omawia sposoby ich wykorzystania

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia recykling; uzasadnia stosowanie recyklingu

•     przedstawia skutki nadmiernej eksploatacji zasobów zwierząt

•     wyjaśnia, na czym polega racjonalne gospodarowanie zasobami zwierząt (ryb i zwierząt łownych)

•     charakteryzuje i ocenia metody tradycyjnej gospodarki leśnej

•     wyjaśnia znaczenie pojęć: odłogowanie i płodozmian; omawia znaczenie tych zabiegów w gospodarce rolnej

•     przedstawia sposoby intensyfikacji produkcji rolnej i wynikające z nich zagrożenia

•     wymienia główne zasady gospodarowania w rolnictwie ekologicznym

• ocenia możliwości wykorzystania wiatru jako źródła energii w Polsce

• wymienia miasta Polski, których mieszkańcy korzystają z energii geotermalnej

• wyjaśnia znaczenie gatunków zwornikowych w prawidłowym funkcjonowaniu ekosystemu wodnego

• wymienia surowce organiczne do produkcji biopaliw

• charakteryzuje funkcje produkcyjne, ekologiczne i społeczne lasów; wymienia metody

gospodarowania, które sprzyjają ich realizacji

• wyjaśnia znaczenie naturalnych lasów; ocenia szanse ich zachowania

• wymienia rodzaje pestycydów

• wymienia właściwości pestycydów sprzyjające ich kumulacji w tkankach organizmów kolejnych poziomów troficznych

• analizuje i ocenia metody gospodarowania charakterystyczne dla rolnictwa intensywnego i rolnictwa ekologicznego

 

31. Zanieczyszczenia środowiska

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia zanieczyszczenia środowiska; podaje kryteria ich podziału

•     klasyfikuje zanieczyszczenia według przyjętych kryteriów (zanieczyszczenia naturalne i antropogeniczne; zanieczyszczenia chemiczne, fizyczne i biologiczne)

•     wymienia źródła zanieczyszczeń pochodzenia antropogenicznego

•     podaje przykłady zanieczyszczeń chemicznych, fizycznych i biologicznych; omawia ich wpływ na organizmy i środowisko ich życia

•     proponuje działania mające na celu ograniczenie emisji wybranych zanieczyszczeń fizycznych, chemicznych i biologicznych

•     wymienia i charakteryzuje globalne efekty zanieczyszczania środowiska

•     wyjaśnia znaczenie pojęcia smog; omawia warunki jego powstawania

•     rozpoznaje znaki informacyjne umieszczane na opakowaniach produktów przyjaznych dla środowiska

• wyjaśnia różnicę między chemicznymi zanieczyszczeniami pierwotnymi i wtórnymi

• wymienia przykłady zanieczyszczeń środowiska, które mogą ulegać biokumulacji; omawia zagrożenia dla organizmów różnych poziomów troficznych będące skutkami biokumulacji

• wyjaśnia mechanizm powstawania i skutki kwaśnych opadów

• porównuje smog typu londyńskiego ze smogiem typu Los Angeles

• wyjaśnia mechanizm niszczenia warstwy ozonowej przez freony oraz bromo- i fluoropochodne węglowodorów

• podaje przykłady gazów cieplarnianych

• omawia sposób działania gazów cieplarnianych oraz zagrożenia w skali globalnej, jakie wiążą się z ociepleniem klimatu

32. Podstawy ochrony przyrody

•     podaje nazwę dziedziny nauk biologicznych, która zajmuje się zagadnieniami ochrony przyrody

•     podaje główne powody ochrony przyrody

•     wyjaśnia, na czym polegają czynna i bierna ochrona przyrody; podaje przykłady działań

•     wyjaśnia, w jakim celu powstały polskie czerwone księgi

•     podaje przykłady działań mających na celu ochronę gatunków w ich naturalnych siedliskach oraz poza nimi

•     porównuje założenia ścisłej i częściowej ochrony gatunkowej

•     wymienia działania podejmowane w celu ochrony ekosystemów

•     wymienia podstawowe formy ochrony przyrody w Polsce

•     wymienia formy ochrony obszarowej w Polsce

•     wskazuje na mapie Polski rozmieszczenie parków narodowych

•     omawia działania na rzecz ochrony przyrody w Polsce będące wynikiem współpracy międzynarodowej

• wyjaśnia, na czym polega reintrodukcja zagrożonych gatunków

• podaje przykłady gatunków, których populacje zostały odtworzone w wyniku reintrodukcji

• charakteryzuje formy ochrony obszarowej w Polsce

• wymienia polskie parki narodowe, uznane przez UNESCO za rezerwaty biosfery

• wymienia typy rezerwatów przyrody i podaje ich przykłady

• wyjaśnia znaczenie pojęcia indywidualne twory przyrody i podaje ich przykłady

• wymienia pomniki przyrody na terenie województwa, w którym mieszka

• wymienia międzynarodowe organizacje działające na rzecz ochrony środowiska

 

 

Po zakończeniu każdego działu  - powtórzenie wiadomości, Pisemny Sprawdzian Wiadomości.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W LOPŁ zajęcia w miesiącu wrześniu odbywają się w laboratoriach Politechniki Łódzkiej. Tematy realizowane na zajęciach laboratoryjnych:

klasa 1.

1. zastosowanie technik mikroskopowych,

2. morfologia komórki roślinnej i zwierzęcej,

3. zjawiska osmotyczne w komórce,

4. sprawdzian

klasa 2.

1. morfologia komórki roślinnej i zwierzęcej,

2. budowa i funkcje plastydów w komórkach roślinnych,

3. substancje zapasowe wykorzystywane w biotechnologii.

4. sprawdzian

Renata Waczyńska - Wróblewska

 

 



Archiwum aktualności | ładne strony www, webaplikacje. Powered by a dead parrot.
tost RSS